મિયાગામ સ્ટેટ (Miyagam State) નો ઈતિહાસ ઘણો રસપ્રદ અને મહત્વનો છે, ખાસ કરીને ગુજરાતના રજવાડાઓ અને ભારતીય રેલવેના ઈતિહાસમાં તેનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલું છે.
અહીં મિયાગામ સ્ટેટ વિશેની વિગતવાર માહિતી મુદ્દાસર આપવામાં આવી છે:
૧. ભૌગોલિક સ્થાન અને પરિચય
* સ્થાન: મિયાગામ મધ્ય ગુજરાતમાં વડોદરા જિલ્લાના કરજણ તાલુકામાં આવેલું છે. આજે તેને આપણે ‘મિયાગામ-કરજણ’ તરીકે પણ ઓળખીએ છીએ.
* રજવાડું: આઝાદી પહેલાં તે એક નાનું રજવાડું (Princely State/Estate) હતું, જે વડોદરાના ગાયકવાડ શાસનના પ્રભાવ હેઠળ આવતું હતું અથવા રેવાકાંઠા એજન્સીનો ભાગ ગણાતું હતું.
૨. શાસકો અને વંશ (મોલેસલામ રાજપૂતો)
મિયાગામનો ઈતિહાસ તેના શાસકોના કારણે વિશિષ્ટ છે.
* વંશ: મિયાગામના શાસકો ‘મોલેસલામ ગરાસિયા રાજપૂતો’ તરીકે ઓળખાતા હતા.
* ઈતિહાસ: એવું માનવામાં આવે છે કે મૂળ તેઓ હિન્દુ રાજપૂતો હતા. મહમદ બેગડા કે તે સમયના મુસ્લિમ શાસકોના સમયમાં તેમણે ઇસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કર્યો હતો.
* સાંસ્કૃતિક વિશેષતા: ધર્મ પરિવર્તન પછી પણ તેઓએ પોતાની રાજપૂતી પરંપરાઓ, અટક, લગ્ન વ્યવસ્થા અને સામાજિક રીત-રિવાજો જાળવી રાખ્યા હતા. તેઓ ‘ઠાકોર’ તરીકે જ સંબોધાતા હતા.
૩. ભારતીય રેલવેમાં ઐતિહાસિક પ્રદાન (સૌથી મહત્વનું)
મિયાગામનું નામ વિશ્વના નકશા પર ચમકવાનું સૌથી મોટું કારણ રેલવે છે.
* પ્રથમ નેરોગેજ લાઈન: ઈ.સ. ૧૮૬૨ (1862) માં વડોદરાના મહારાજા ખંડેરાવ ગાયકવાડ દ્વારા ડભોઈ થી મિયાગામ વચ્ચે ભારતની (અને સંભવતઃ વિશ્વની સૌપ્રથમ) નેરોગેજ રેલવે લાઈન શરૂ કરવામાં આવી હતી.
* બળદગાડા ટ્રેન: શરૂઆતમાં આ ટ્રેનને સ્ટીમ એન્જિનને બદલે બળદ દ્વારા ખેંચવામાં આવતી હતી, જે ઈતિહાસની એક અનોખી ઘટના છે. પાછળથી ત્યાં સ્ટીમ એન્જિન મુકાયા હતા.
* આમ, મિયાગામ ભારતીય રેલવેના ઈતિહાસમાં એક મહત્વનું જંકશન બન્યું હતું.
૪. રાજ્ય વ્યવસ્થા
* મિયાગામ એક ‘જાગીર’ અથવા નાનું રાજ્ય હતું. તે બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન ચોક્કસ પ્રકારની સત્તાઓ ધરાવતું હતું, પરંતુ મોટી બાબતો માટે તે વડોદરા સ્ટેટ (ગાયકવાડ સરકાર) અથવા બ્રિટિશ એજન્સીને જવાબદાર હતું.
* ત્યાંના ઠાકોરો પાસે પોતાની જમીન મહેસૂલ ઉઘરાવવાની અને નાના ન્યાયિક ફેંસલા લેવાની સત્તા હતી.
૫. વિલીનીકરણ
* ૧૯૪૭માં ભારત આઝાદ થયું ત્યારે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની આગેવાની હેઠળ રજવાડાઓના વિલીનીકરણની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ.
* ૧૯૪૮ ના અરસામાં મિયાગામ સ્ટેટનું પણ ભારત સંઘમાં અને બાદમાં બોમ્બે સ્ટેટ (આજના ગુજરાત) માં વિલીનીકરણ થયું.
૬. વર્તમાન સ્થિતિ
* આજે મિયાગામ અને કરજણ જોડાઈ ગયા છે અને તે વડોદરા જિલ્લાનું એક મહત્વનું ઔદ્યોગિક અને ખેતીવાડી કેન્દ્ર છે.
* મિયાગામ-કરજણ રેલવે સ્ટેશન આજે પણ એક મોટું જંકશન છે જ્યાંથી દિલ્હી-મુંબઈ લાઈન પસાર થાય છે.
* જૂના સમયના કેટલાક સ્થાપત્યો કે ગઢના અવશેષો કદાચ ગામમાં જોવા મળી શકે છે, જે તેના રજવાડી ઈતિહાસની સાક્ષી પૂરે છે.
સારાંશ:
મિયાગામ સ્ટેટ ભલે કદમાં નાનું હતું, પરંતુ તેનો મોલેસલામ રાજપૂત ઇતિહાસ અને રેલવેની શરૂઆત માં તેનું યોગદાન તેને ગુજરાતના ઈતિહાસમાં અમર બનાવે છે.
નોંધ:
( ઉપર આપેલું લખાણ લોકવાર્તાઓ, અમુક સ્થળોએ પ્રકાશિત લેખો તેમજ ઓનલાઈન ઉપલબ્ધ માહિતીના આધાર પર સંશોધન અને શોધખોળ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. અહીં રજૂ થયેલી તમામ માહિતી સંપૂર્ણપણે સત્ય જ હોય એવું જરૂરી નથી. તેમ છતાં, ઉપલબ્ધ સ્ત્રોતોમાંથી મળેલી માહિતી જનસમક્ષ રજૂ કરવાનો આ એક નિષ્ઠાપૂર્વકનો પ્રયાસ છે.
આ પોસ્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા તમામ ફોટોગ્રાફ્સ AI ટેકનોલોજી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. )
#Miyagam #MiyagamState #village
