ભારતનું વ્યૂહાત્મક મૌન અને વિદેશ નીતિ
: ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ: ભારતનું સાવધ વલણ અને રાષ્ટ્રીય હિતોનું સંતુલન
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખમેનીના અવસાન બાદ સમગ્ર વિશ્વ બે ભાગમાં વહેંચાયેલું જોવા મળી રહ્યું છે. એક તરફ પશ્ચિમી દેશો ઈઝરાયેલની સુરક્ષાના પક્ષમાં છે, જ્યારે બીજી તરફ મુસ્લિમ જગતના ઘણા દેશો અને રશિયા આ ઘટનાની આકરી નિંદા કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારતે કોઈ પણ પક્ષે ઝૂકવાને બદલે ‘સંયમ’ અને ‘શાંતિ’ જાળવવાની અપીલ કરી છે.
ભારતની મૌન જાળવવા પાછળના મુખ્ય કારણો:
૧. વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy): ભારત હંમેશા સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિમાં માને છે. ઈઝરાયેલ સાથે ભારતની ગાઢ સંરક્ષણ ભાગીદારી છે, તો બીજી તરફ ઈરાન સાથેના સંબંધો ઉર્જા સુરક્ષા અને ‘ચાબહાર બંદર’ પ્રોજેક્ટ માટે અત્યંત મહત્વના છે.
૨. ઉર્જા અને ડાયસ્પોરા: મધ્ય પૂર્વમાં લાખો ભારતીયો વસે છે અને ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતો આ પ્રદેશ પર નિર્ભર છે. કોઈપણ એક પક્ષની નિંદા કરવાથી ભારત આ સંવેદનશીલ ક્ષેત્રમાં પોતાના હિતોને જોખમમાં મૂકવા માંગતું નથી.
૩. સંતુલન જાળવવાની કળા: ભારત પોતાને વિશ્વના એક જવાબદાર પક્ષ તરીકે રજૂ કરે છે જે યુદ્ધને બદલે મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) દ્વારા ઉકેલમાં માને છે. તેથી, વ્યક્તિગત નિંદા કરવાને બદલે, ભારતે ‘સર્વગ્રાહી શાંતિ’ પર ભાર મૂક્યો છે.
